Asma Bahçelere Dair Yeni Teoriler: Babil’den Ninova’ya Uzanan Tartışma
Asma Bahçeler Antik Çağ’ın en tartışmalı mimari yapılarından biridir. Antik kaynaklar bu yapıyı Babil’de konumlandırır; ancak modern arkeoloji ve filolojik araştırmalar, bahçelerin yerini ve varlığını yeniden değerlendirmeye başladı. Günümüzde araştırmacılar, bu efsanevi yapının coğrafyasını, mühendisliğini ve hatta gerçekten var olup olmadığını tartışır. Bu tartışma, Mezopotamya arkeolojisinin en canlı başlıklarından biri hâline geldi.
Klasik Anlatı: Babil’de Bir Kraliyet Bahçesi
Antik yazarlar Strabon ve Diodoros, Asma Bahçeler’i Babil Kralı II. Nebukadnezar’a atfeder. Anlatıya göre kral, Medli eşi Amytis için memleketinin dağlık manzarasını taklit eden teraslı bir bahçe yaptırdı. Kaynaklar, bahçenin çok katlı teraslara, kalın taş platformlara ve karmaşık sulama sistemine sahip olduğunu bildirir.
Ancak Babil kazılarında bu bahçelere kesin biçimde işaret eden bir kalıntı bulunmadı. Bu durum, klasik anlatının güvenilirliğini sorgulattı.
Yeni Teori: Ninova ve Sanherib Hipotezi
Oxford Üniversitesi’nden Stephanie Dalley, metin analizlerine dayanarak Asma Bahçeler’in Babil’de değil, Asur başkenti Ninova’da yer aldığını ileri sürdü. Dalley’e göre Kral Sanherib, saray kompleksinde teraslı ve gelişmiş sulama sistemine sahip büyük bir bahçe kurdu. Asur kabartmalarında teraslı bahçe tasvirleri açık biçimde görülür.
Jerwan’daki taş su kemeri kalıntıları, ileri mühendislik bilgisini kanıtlar. Bu yapı, yüksek kotlara su taşıyan sistemin parçası olabilir. Dalley, metinlerde geçen “Babil” adının kimi zaman Ninova için mecazi kullanıldığını savunur.
Asma Bahçeler anlatıları şu teknik unsurları içerir:
-
Teraslı platform sistemi
-
Bitüm ve kurşunla yalıtılmış zemin
-
Zincirli ya da vidalı su kaldırma düzenekleri
-
Sürekli akan sulama kanalları
Bu ayrıntılar, antik mühendisliğin sınırlarını zorlayan bir projeyi işaret eder. Arşimet vidasına benzer sistemlerin daha erken tarihte kullanılmış olabileceği ihtimali gündeme gelir.
Mit mi Gerçek mi?
Bazı araştırmacılar, Asma Bahçeler’in tamamen edebi bir idealizasyon olduğunu düşünür. Helenistik dönemde Doğu’nun egzotik tasviri yaygındı. Bu nedenle yazarlar, Mezopotamya saraylarını romantize etmiş olabilir. Buna karşılık arkeolojik kabartmalar ve sulama kalıntıları, en azından teraslı büyük bahçelerin varlığını doğrular.
Bugün literatürde kesin bir uzlaşı yoktur. Ancak yeni teoriler, metin çözümlemesi ile arkeolojik veriyi birlikte değerlendirir. Bu yaklaşım, Asma Bahçeler’i yalnızca efsane olmaktan çıkarıp bilimsel inceleme alanına taşır.
Kaynakça (Seçme)
-
Stephanie Dalley, The Mystery of the Hanging Garden of Babylon, Oxford University Press, 2013, s. 45–88.
-
Diodoros Siculus, Bibliotheca Historica, II.10.1–6.
-
Strabon, Geographika, XVI.1.5.