Sıcaklık ve sıcaklığı etkileyen faktörler, günlük hayatın tam ortasında yer alır. Sabah giydiğimiz kıyafetten öğle arasında aradığımız gölgeye kadar birçok karar, havanın sıcak ya da serin olmasına bağlıdır. Aynı gün içinde bir şehirde tişörtle dolaşılırken başka bir şehirde mont giyilmesi tesadüf değildir. Yeryüzünün her noktası Güneş’ten farklı miktarda enerji alır ve bu durum sıcaklık farklarını ortaya çıkarır.
Coğrafya dersinde sıcaklık konusu, ezberden çok gözlemle anlaşılır. Pencere kenarında duran bir saksının daha çabuk kuruması ya da yazın asfaltın daha fazla ısınması küçük ama öğretici örneklerdir. Sıcaklık ve sıcaklığı etkileyen faktörler, doğa olaylarını anlamada temel bir anahtar görevi görür.
Güneş Işınlarının Geliş Açısı
Sıcaklığı etkileyen faktörler arasında en belirleyici olanı Güneş ışınlarının geliş açısıdır. Ekvator çevresinde ışınlar yere daha dik gelir ve daha dar alana yayılır. Bu yüzden sıcaklık yüksektir. Kutuplara doğru gidildikçe ışınlar eğik açıyla düşer, daha geniş alana yayılır ve sıcaklık azalır. Enlem farkı, bu değişimin temel nedenidir.
Yükselti ve Sıcaklık İlişkisi
Deniz seviyesinden yükseldikçe sıcaklık düşer. Dağların zirvelerinde yaz aylarında bile serin hava hissedilmesinin sebebi budur. Ortalama olarak her 200 metrede sıcaklık yaklaşık 1 derece azalır. Bu nedenle aynı enlemde bulunan iki yerden yüksek olanı daha serin olur. Yükselti, özellikle Türkiye gibi dağlık ülkelerde sıcaklık farklarını belirginleştirir.
Kara ve Denizlerin Etkisi
Kara ve denizler farklı hızda ısınır ve soğur. Karalar çabuk ısınır, çabuk soğur; denizler ise yavaş ısınıp yavaş soğur. Bu durum, kıyı bölgelerinde sıcaklık farklarının az, iç kesimlerde fazla olmasına yol açar. Yazın sahiller daha serin, kışın daha ılık hissedilir.
Bulutluluk ve Rüzgâr
Bulutlu havalarda gündüz sıcaklık daha düşük olur çünkü Güneş ışınları yeryüzüne zor ulaşır. Gece ise bulutlar, ısının uzaya kaçmasını engeller. Rüzgârlar da sıcaklığı taşır. Sıcak bir bölgeden esen rüzgâr havayı ısıtırken, soğuk bir bölgeden gelen rüzgâr serinlik getirir.
Literatür
-
Hayati Doğanay, Coğrafyaya Giriş
-
Ali Demirsoy, Genel Coğrafya
-
Erol Tümertekin, Fiziki Coğrafya