Modern Romanın Zirvesi
James Joyce 1882’de Dublin’de doğdu. Hayatının büyük kısmını sürgünde geçirdi. 1922’de yayımladığı Ulysses, modernist romanın en radikal örneklerinden biri sayılır. Eser yalnızca bir günü anlatır: 16 Haziran 1904. Ancak bu tek gün, insan bilincinin derinliklerine açılan geniş bir evrene dönüşür.
Romanın başkahramanı Leopold Bloom’dur. Bloom, Dublin sokaklarında dolaşır. Günlük işler yapar. Gazete ofisine gider. Bir cenazeye katılır. Akşam eve döner. Joyce, sıradan bir günü epik bir yapıya taşır. Homeros’un Odysseia destanına paralel bir kurgu kurar. Bloom modern bir Odysseus’tur.
Bilinç Akışı ve Dil Deneyleri
Joyce, geleneksel anlatımı terk eder. Bilinç akışı tekniğini sistemli biçimde uygular. Karakterlerin zihninden geçen düşünceler filtrelenmeden aktarılır. Noktalama işaretleri azalır. Dil parçalanır.
Romanın son bölümünde Molly Bloom’un iç monoloğu yer alır. Sekiz uzun paragraftan oluşur. Neredeyse hiç nokta kullanılmaz. Molly’nin şu cümlesi edebiyat tarihinde simgesel bir yer edinir:
“Evet dedim evet istiyorum Evet.”
Bu tekrar, hem erotik hem de varoluşsal bir kabuldür. Joyce burada bilinç ile beden arasındaki ilişkiyi görünür kılar.
Mitolojik Yapı ve Dublin Haritası
Roman 18 bölümden oluşur. Her bölüm, Odysseia’daki bir maceraya denk düşer. “Tepegöz” bölümü, milliyetçi retoriği hicveder. “Sirens” bölümü müzikal bir kompozisyon gibi kurgulanır. Joyce, Dublin’i ayrıntılı biçimde betimler. Sokak isimleri, mekânlar ve saatler somut biçimde verilir.
Joyce şu iddiayı ortaya koyar:
“Dublin yok olsa, bu kitaptan yeniden inşa edilebilir.”
Bu ifade, romanın mekânsal kesinliğini gösterir.
Edebiyat Tarihindeki Etkisi
Ulysses, modern roman anlayışını kökten değiştirir. Virginia Woolf ve William Faulkner gibi yazarlar Joyce’un bilinç akışı yönteminden etkilenir. Roman 1933’e kadar ABD’de müstehcenlik gerekçesiyle yasaklı kalır. Bu yasak, eserin kült statüsünü güçlendirir.
Joyce, sıradan insanın gündelik yaşamını destansı bir düzeye çıkarır. Dilin sınırlarını zorlar. Romanı bir laboratuvar alanına dönüştürür.
Bugün her 16 Haziran’da “Bloomsday” kutlanır. Okurlar Dublin sokaklarında Bloom’un izini sürer. Bu durum, romanın kültürel etkisinin sürdüğünü kanıtlar.
Kaynakça (Seçme Akademik Çalışmalar):
-
Stuart Gilbert, James Joyce’s Ulysses
-
Richard Ellmann, James Joyce
-
Hugh Kenner, Ulysses incelemeleri