Türk mitolojisinin tozlu sayfalarını araladığımızda, karşımıza Yunan mitolojisinin Hades’inden veya İskandinavların Loki’sinden çok daha “bizden” ve çok daha karanlık bir figür çıkıyor: Erlik Han. Gök Tanrı Ülgen ile giriştiği kozmik rekabetle tanınan bu karizmatik kötü adam, yeraltı dünyasının dokuzuncu katında, güneşin sızamadığı demir bir sarayda hüküm sürüyor. Eğer kadim Türklerin neden karanlıktan çekindiğini merak ediyorsanız, rotamızı dokuz çatallı çam ağacının altına, Erlik’in karanlık krallığına çevirelim.
Bir Hırsın Anatomisi: Erlik’in Sürgünü
Başlangıçta her şey süt limandı; Ülgen ve Erlik beraberce dünyayı inşa ediyordu. Ancak Erlik’in içindeki “ben daha iyisini yaparım” dürtüsü, onu Ülgen’e karşı hile yapmaya itti. Mitolojiye göre Erlik, insanın yaratılış sürecinde ruhu çalmaya kalkışınca, Gök Tanrı tarafından ışığın ulaşamadığı yeraltına sürgün edildi. Bu sürgün, Erlik’i bir kurbandan ziyade yeraltının mutlak efendisi haline getirdi. O günden beri Erlik, siyah bir ata biner, elinde yılan şeklinde bir kamçı tutar ve devasa boynuzlarıyla karanlığın içinde arzı endam eder.
Yeraltı Dünyasının Korkunç Mimarisi
Erlik’in hüküm sürdüğü yer, öyle sıradan bir mağara değil; tam anlamıyla bir mühendislik harikasıdır. Burası dokuz kattan oluşur ve her kat, günahkâr ruhların geçtiği farklı sınavlarla doludur. Sarayının duvarlarını insan kemiklerinden, harcını ise gözyaşından kararak inşa ettiği rivayet edilir. Krallığının ortasından “Toymadım” (Doymadım) nehri akar ki bu nehir, insanların bitmek bilmeyen hırslarını ve gözyaşlarını temsil eder. Erlik, burada kendisine “Körmöz” adı verilen kötü ruhlardan devasa bir ordu kurarak, yeryüzündeki dengeyi bozmak için fırsat kollar.
Şamanların Tehlikeli Yolculuğu
Eski Türk toplumunda bir hastalık veya uğursuzluk baş gösterdiğinde, suçlu genellikle Erlik Han ilan edilirdi. Bu durumda devreye giren Şamanlar, ruhlarını bedenlerinden ayırarak yeraltına, Erlik’in huzuruna inerdi. Bu yolculuk hiç de kolay değildir; Şaman’ın Erlik’i ikna etmesi, ona hediyeler sunması ve pazarlık yapması gerekirdi. Eğer Şaman yeterince güçlü değilse, Erlik onun ruhunu sonsuza dek karanlığa hapsedebilirdi. Bu kadim inanç, aslında karanlığın ve kötülüğün de evrensel dengenin bir parçası olduğunu, onlarla savaşmak yerine onları anlamak ve kontrol etmek gerektiğini anlatır.
Türk mitolojisinin bu karanlık hükümdarı, bugün bile fantastik edebiyata ve oyun dünyasına ilham vermeye devam ediyor. Peki, Erlik Han’ın aksine, göklerin parlak hakimi Ülgen’in dünyayı korumak için kullandığı o efsanevi varlıkları ve kutsal sembolleri merak ediyor musunuz?