Edip Cansever, Türk şiirinin Kapalıçarşı’dan yükselen en derin, en kalabalık ve en titiz sesidir. Onun şiir evreni, insanın iç dünyasındaki karmaşayı bir antikacı dükkanındaki eşyalar gibi tek tek tasnif eden, inceleyen ve onlara felsefi bir ruh katan benzersiz bir yapıya sahiptir. İkinci Yeni hareketinin en üretken kalemi olarak bilinen Cansever, şiiri sadece bir duygu aktarımı değil, bir varoluşsal kazı çalışması (#varolussal_kazi/edebiyat/cansever-ekolu) olarak görmüştür. Onun mısralarında insan, eşyaların ve mekânların arasında kendi gerçeğini arayan huzursuz ama meraklı bir gezgindir.
Kalabalıkların İçindeki Yalnızlık
Cansever’in şiirlerinde “otel”, “masa” veya “meyhane” gibi mekanlar sıradan birer dekor değil, insanın dramının sahnelendiği alanlardır. Özellikle meşhur “Masa da Masaymış Ha” şiirinde olduğu gibi, somut nesneler üzerinden soyut bir dünya kurma becerisi, onu akranlarından ayırır. Ancak o, sadece bu neşeli ve ritmik mısraların şairi değildir; o, trajedinin ve “düşünce şiiri”nin ustasıdır. Bir insanın iç sesini, bir başkasının bakışıyla birleştiren dramatik monologları edebiyatımıza kazandırmıştır.
Şairin insan ruhuna tuttuğu aynayı şu dizelerde kristalleşmiş halde buluruz:
“Gökyüzü gibi bir şey bu çocukluk
Hiçbir yere gitmiyor.”
Bu kısa ama sarsıcı ifade, Cansever’in zaman algısını ve insanın geçmişinden kopamayışını özetler. Onun şiiri, her okunuşta yeni bir katmanı açılan, okuyucuyu zihinsel bir labirente davet eden yapısal bir bütünlüğe sahiptir (#zihinsel_labirent/inceleme/ikinci-yeni-estetigi).
Edebiyat Tarihindeki Yenilikçi Kimliği
Öğrenciler ve araştırmacılar için Edip Cansever’i kilit bir isim yapan özellik, şiirde kurduğu “sahne” düzenidir. O, şiiri hikâyeden ve tiyatrodan besleyerek genişletmiş; “Yerçekimli Karanfil” ile bireyin yalnızlığını evrensel bir düzleme taşımıştır. Şiirin anlamını bir dizeye sıkıştırmak yerine, bütün bir kitaba yayılan bir atmosfer yaratmayı tercih etmiştir. Bu yönüyle Cansever, “anlatı şiiri”nin modern Türk edebiyatındaki en güçlü temsilcisidir.
Onun edebiyat tarihindeki önemi, dilin sınırlarını zorlayarak “soyut” olanı hissedilir bir hale getirmesinden kaynaklanır. “Ben Ruhi Bey Nasılım” gibi eserlerinde bir karakter yaratıp onu şiirin içinde yaşatması, Türk şiiri için devrim niteliğinde bir adımdır. Cansever, insanın sadece sevincini veya hüznünü değil; sıkıntısını, yabancılaşmasını ve var olma çabasını en ince ayrıntısına kadar işlemiştir.
Sonuç olarak Edip Cansever, şiirimizin “kuyumcusu”dur. Kelimeleri bir araya getirirken gösterdiği estetik özen, onu her dönemin çağdaş şairi kılar. Onun dünyasında her şey, en küçük bir çiçekten en karmaşık insan duygusuna kadar, birbiriyle görünmez iplerle bağlıdır (#estetik_butunluk/analiz/edip-cansever-dunyasi). Onun şiirlerini okumak, bir insanın kendi iç denizinde yaptığı uzun ve ödüllendirici bir yolculuğa çıkmaktır.