Yazar Ahmet İnci
Bilge Kağan’a göre Türk milletinin tarih boyunca dirilişi ve yok oluşu: ‘’birlik, töre ve bilinç’’ kavramlarına bağlıdır. Orhun Yazıtları’nda milletine seslenirken, Türklerin nasıl yükseldiğini ve nasıl çöktüğünü açık bir biçimde anlatır.
Ona göre ‘’millet, töresine, birliğine ve özgürlüğüne’’ sahip çıktığında dirilir;
‘’Ayrılığa düşüp yabancıların etkisine kapıldığında ise yok olur.’’
Bilge Kağan bu düşüncesini şu sözlerle ifade eder:
“Ey Türk beyleri ve halkı, bunu iyi dinleyin! Türk milleti dirilip, bir araya gelip nasıl devlet sahibi olduğunu buraya yazdım; yanılıp nasıl yok olduğunu da buraya yazdım.”
(Köl Tigin Yazıtı, Güney Cephesi 10–11. satırlar)
Bu cümle, hem bir tarih dersi hem de gelecek kuşaklara verilmiş bir uyarıdır. Bilge Kağan’a göre millet, birliğini ve töresini koruduğu sürece güçlüdür. Ancak halk birbirine düşerse ve dış güçlerin oyununa gelirse devlet yıkılır. Nitekim yazıtlarda Çin’in hilekâr politikalarına dikkat çeker:
“Çin halkının sözü tatlı, ipek kumaşları yumuşak imiş. Tatlı sözle ve yumuşak ipekle kandırıp uzaklardaki halkları kendine çeker imiş. Türk halkı ilini, töresini bırakıp köle olmuş.”
(Köl Tigin Yazıtı, Doğu Cephesi 6. satır)
Bilge Kağan, halkının geçmişteki bu hatalarından ders alması gerektiğini söyler. Türk milletinin varlığını sürdürebilmesi için ‘’kendi gücüne inanması, töresine sahip çıkması ve birliğini koruması gerektiğini vurgular:
“Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe, ey Türk milleti, senin ilini ve töreni kim bozabilir? Kendi kendine yanıldığın için ilini, töreni sen bozdun.”
(Bilge Kağan Yazıtı, Doğu Cephesi 25–26. satırlar)
Bilge Kağan, milletinin yeniden dirilişini de Tanrı’nın lütfu ve milletin kararlılığına bağlar :
“Türk milleti yok olmasın diye, Tanrı beni kağan yaptı.”
(Köl Tigin Yazıtı, Doğu Cephesi 24–25. satırlar)
Bugünkü Konjonktürde Çıkarılabilecek Dersler
Bugünün dünyasında Bilge Kağan’ın sözleri hâlâ büyük anlam taşır. Günümüzde toplumların karşılaştığı tehlikeler artık sadece savaş değil; ‘’kültürel yozlaşma, kimlik kaybı, dışa bağımlılık ve iç bölünme’’ gibi sorunlardır. Bilge Kağan’ın uyarıları, bu çağda da geçerliliğini korumaktadır.
Onun “Birlik olun, törenize sahip çıkın” çağrısı, bugün için “ulusal değerlerini koru, dayanışmayı güçlendir, dış etkilere karşı bilinçli ol” anlamına gelir. Türk milletinin geçmişte olduğu gibi, bugün de kendi kültürüne, diline, ahlâkına ve özgürlüğüne sahip çıkması, hem devletin hem toplumun dirliğini koruyacaktır.
Bilge Kağan’ın bin üç yüz yıl önce diktiği bu taşlar, aslında hâlâ aynı mesajı verir:
‘’Bir millet, geçmişini unutmazsa, birliğini bozmazsa ve töresine sadık kalırsa hiçbir güç onu yıkamaz!’’