Sınıf İçi Pratik ve Metodoloji: Bir P4C Oturumu Nasıl Yönetilir?

Bir P4-C Oturumunun Anatomisi

• Isınma ve Kuralların Hatırlanması (Hazırlık): Çocuklar sandalyelerini ya da minderlerini alıp tam bir çember oluşturacak şekilde otururlar. Çember kritiktir; çünkü hiyerarşiyi yıkar, herkesin birbirini eşit düzeyde görmesini ve göz teması kurmasını sağlar. Kısa bir odaklanma oyunu veya düşünme egzersizi yapılır. Kurallar hatırlatılır: “Fikre karşı çıkabiliriz ama kişiye saldıramayız.”

• Uyarıcının Sunulması: Kolaylaştırıcı, çocukların ilgisini çekecek, içinde felsefi bir problem

(problem durum / felsefi ikilem) barındıran bir uyarıcı sunar. Bu bir çocuk kitabı (örneğin Leo Lionni’nin Frederick’i ya da Arnold Lobel’in hikayeleri), kısa bir animasyon film, gizemli bir fotoğraf veya soyut bir nesne olabilir.

• Soruların Doğurulması (Soru Üretimi): Uyarıcı bittikten sonra kolaylaştırıcı sorar: “Bu hikayede dikkatinizi çeken, sizi düşündüren ya da merak ettiğiniz felsefi sorular nelerdir?” Çocuklar kendi sorularını üretirler. Kolaylaştırıcı bu soruları tahtaya yazar (örneğin: “Paylaşmak her zaman zorunlu mudur?”, “Mutluluk satın alınabilir mi?”, “Gerçek bir dost kimdir?”

• Demokratik Seçim (Soru Seçimi): Tahtadaki sorular çocuklar tarafından oylanır. En çok oyu alan soru, o günkü felsefi soruşturmanın ana ekseni (odak noktası) olur. Bu adım, çocuklara kendi öğrenme süreçlerinin sorumluluğunu verir ve demokratik kültürü aşılar.

• Soruşturma (Sokratik Diyalog): En kritik aşamadır. Kolaylaştırıcı, seçilen soru üzerinden tartışmayı başlatır. Çocuklar el kaldırarak söz alırlar, birbirlerinin argümanlarına eklemeler yaparlar veya karşı tezler sunarlar. Kolaylaştırıcı asla kendi fikrini söylemez, tarafsızdır. Sadece ipuçları verir, kavram analizi yaptırır: “Ahmet, Elif’in söylediği şey hakkında ne düşünüyorsun?”, “Az önce ‘özgürlük’ dedin, sence özgürlük tam olarak nedir?”

• Değerlendirme (Metabilişsel Kapanış): Oturumun sonunda çocuklar ne öğrendiklerini, hangi fikirlerinin değiştiğini ve topluluğun bugün nasıl çalıştığını değerlendirirler: “Bugün birbirimizi iyi dinledik mi?”, “Hangi arkadaşının fikri senin düşünceni değiştirdi veya esnetti?

Bu adımların her biri, beynin farklı bir bölgesini çalıştırır. Soru üretimi yaratıcı düşünceyi (sağ hemisfer ve temporal loblar), oylama ve kurallara uyma sosyal zekayı (ayna nöronlar ve orbitofrontal korteks), soruşturma aşaması ise saf mantık ve analizi (sol hemisfer, dil merkezleri olan Broca ve Wernicke alanları) aktive eder.

Sözü, Lipman’ın o çok sevdiğim mantığıyla bitirelim:

Çocukların doğasındaki o muazzam “Neden?” sorusunun ateşini söndürmeyelim. Aksine, o ateşin üzerine felsefenin odunlarını atalım ki, geleceğin dünyasını karanlığa boğulmaktan kurtaracak, aydınlık, sorgulayan ve düşünen zihinler o ateşin etrafında yetişsin.

Beynin Kıvrımlarına Sıra Dışı Bir Yolculuk – P4c/1 Okumak İçin Tıklayın

Felsefe Yapan Bir Beyinde Neler Oluyor? – P4c/2 Okumak İçin Tıklayın

Üstbiliş ve Dilin Ötesi – P4c/3 Okumak İçin Tıklayın

Empati ve Zihin Kuramı – P4c/4 Okumak İçin Tıklayın

P4c İçin Literatür Ne Diyor? – P4c/5 Okumak İçin Tıklayın

KAYNAKÇA​:

Czobor, E. (2026). Examining the Impact of Spelling Task and Reading

Performance on Cerebral-Cerebellar Connectivity (Master's thesis, University of

Alberta). Scholaris Data Repository. https://doi.org/10.7939/DVN/P4C-2026-FMRI

​Demirbilek, Y., & Gültekin, A. (2024). Çocuklar İçin Felsefe: Düşüncenin Yeni Ufukları ( P4C). Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (27), 19–34. https://doi. org/10.29029/busbed.1322290

​García-Moriyón, F., Robello, J., & Colom, R. (2005). Evaluating Philosophy for Children:

A meta-analysis. Thinking: The Journal of Philosophy for Children, 17(4), 14–22.

​Lafcı-Tor, D. (2023). Türkiye'de Çocuklar için Felsefe (P4C) Uygulamalarına Yönelik

Araştırmaların İncelenmesi: Sistematik Derleme. Kaygı (Bursa Uludağ Üniversitesi FenEdebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi), 22(3), 703–740. https://doi.org/10.20981/kaygi. 1347085

​Lipman, M. (1985). Thinking buildings: Philosophy for Children. Educational Leadership, 43(1), 36–43.

​Lipman, M. (2003). Thinking in Education (2nd ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511840272

​PubMed Central (PMC). (2024). The Effects of Philosophy for Children on Children's Cognitive Development: A Three-Level Meta-Analysis. National Center for Biotechnology Information, Makale No: PMC12565533.

​Trickey, S., & Topping, K. J. (2004). Philosophy for Children: A systematic review.

Research Papers in Education, 19(3), 365–380. https://doi.org/10.1080/
0267152042000248016

​Xu, A. (2022). The Importance of Philosophy for Children. International Journal of

New Developments in Education, 4(7), 21–34. https://doi.org/10.25236/IJNDE.2022.

040705