Bazı şiirler vatanı bir sevgili gibi kucaklar; ne süslü laflar eder ne de büyük nutuklar atar, sadece sever. Turgut Uyar’ın “Türkiye’m”i de öyle; erken döneminin en içten, en yalın eserlerinden. İşte dizeler:
Seni boydan boya sevmişim,
Ta Kars’a kadar Edirne’den.
Toprağını, taşını, dağlarını
Fırsat buldukça övmüşüm.
Sen vatanımsın, ekmeğimsin
Duyduğum, bildiğim zafersin yıllarca.
Zonguldak’ta 63 numara
Nazlı sahiller Akdeniz’de.
Sevdasın ciğerlerimde parça parça
Yarı kalmış yarınlar gibi.
Bu satırlar, memleketi baştan başa dolaşmış birinin iç döküşü gibi. Kars’tan Edirne’ye uzanan o mesafe, toprağın her zerresini sevgiyle yoğuruyor. Zonguldak’ın maden ocakları, Akdeniz’in sahilleri… Hepsi ciğerde parça parça bir sevda olarak yaşıyor. Şiir, vatanı soyut bir kavram olmaktan çıkarıp somut, yaşanmış bir aşka dönüştürüyor.
Şiirin arkasında belirli bir hikâye, tek bir olay yok. Turgut Uyar’ın “Türkiyem” kitabı 1952’de çıkıyor; henüz İkinci Yeni’nin tam patlamadığı, hece ölçüsünün hâlâ güçlü olduğu yıllar. Şair askerlik yapmış, Anadolu’yu gezmiş, memuriyetle şehir şehir dolaşmış. O geziler, o maden ocakları, o sahiller şiire sızmış. Erken dönem Turgut Uyar’ı; memleketçi, coşkulu, biraz da Garip şiirinin etkisinde ama kendi sesini bulmaya çalışan hali bu dizelerde beliriyor. Sonraki yıllarda imgeleri daha karmaşık, dili daha soyut olacak; ama burada vatan sevgisi en saf haliyle duruyor.
Edebiyat açısından “Türkiye’m”, Turgut Uyar’ın yolculuğunun başlangıç noktalarından biri. Hece vezniyle yazılmış, ritmi akıcı, dili halka yakın. Vatan temasını aşk diliyle anlatmak, o yıllarda yaygın ama Uyar’da farklı bir samimiyet var; “ciğerlerimde parça parça” diyerek sevgiyi bedene, kana karıştırıyor. Bu şiir, şairin İkinci Yeni’ye geçiş öncesi halini gösteriyor: Anadolu’yu, toprağı, emeği içselleştirmiş bir ses. Okuyanı coşturuyor, çünkü vatanı romantik bir özlemle değil, yaşanmışlıkla seviyor. Türk şiirinde memleket sevgisini bu kadar yalın, bu kadar içten söyleyen az eser var; yıllarca dillerde, gönüllerde kalıyor.
Aslında bu şiir bize şunu söylüyor: Vatan, bir harita değil; ciğerde parça parça atan bir sevda. Kars’tan Edirne’ye, Zonguldak’tan Akdeniz’e her yer aynı aşkın izi. Turgut Uyar, o sevgiyi öyle doğal anlatıyor ki, okudukça insan kendi memleketini yeniden hatırlıyor, yeniden seviyor.