Kendini Sabote Etmek: Neden Kendi Yolumuza Taş Koyarız?
Klinik Psk. Süveyda Burçak Eris
Bazı sabahlar içimizde bir istek belirir: “Bugün farklı olacak.” Ama günün sonunda fark ederiz ki yine aynı yerdeyiz. Ertelediğimiz işler, başlamaya çekindiğimiz kararlar, bir türlü cesaret edemediğimiz değişiklikler… Bazen insan, en büyük engeli kendi yoluna kendi elleriyle koyar.
Kendini sabote etmek çoğu zaman bilinçli değildir. Hiçbirimiz bile isteye kendi potansiyelimizi sınırlamak istemeyiz ama zihnimiz, tanıdığı yerlerde kalmayı sever. Belirsizlik korkutur, başarı bile bazen tehdit gibi gelir. Çünkü başarıyla birlikte beklenti artar, görünürlük artar, sorumluluk artar. O yüzden, fark etmeden kendimizi “güvende” hissettiğimiz noktada tutarız.
Bazen “daha hazır değilim” der, bazen “zaten olmayacak” diye düşünürüz. Aslında bu cümlelerin ardında çoğu zaman korku değil, kırılganlıkla baş etme çabası vardır.
Kendini sabote etmenin halleri çok tanıdıktır
Tam harekete geçecekken başka bir işe odaklanmak, bir projeye başlamadan önce defalarca plan yapmak, eleştiriden korktuğu için fikirlerini paylaşmamak… Bu davranışlar dışarıdan tembellik ya da kararsızlık gibi görünse de çoğu zaman derin bir “Ya başarısız olursam?” endişesinin kılıfıdır.
Kendini sabote etmenin tek nedeni başarısızlık korkusu değildir. Bazılarımız için başarı da bir tür tehdit oluşturur ve kendimize dair inançlarımızı sarsar. Örneğin, “Ben yeterince iyi değilim” inancı, sessizce arka planda kalıp bize farkında bile olmadığımız bir fayda sağlıyor olabilir. Eğer başarılı olursak, bu inancın bize sağladıklarını kaybedebilir ve gerçekleşecek değişimden bilinçsizce rahatsızlık duyabiliriz. Yani başarısız olma korkusu kadar başarılı olma korkusu da kendi yolumuza taş koymaya sebep olabilir.
Kendi kendimize kurduğumuz bu küçük engellerin ardında çoğu zaman kontrol isteği de vardır. Zihnimiz “Ben durdurursam, hayal kırıklığını ben yönetirim.” diye düşünebilir. Böylece dışarıdan gelen olası reddi, başarısızlığı, kaybı kendisi kontrol ediyormuş gibi hisseder.
Belki de kendini sabote eden yanımız, aslında bizi korumaya çalışan en kırılgan parçamızdır. Buradaki temel korku; incinmek, hayal kırıklığı yaşamak veya reddedilmektir. Zihnimiz, geçmiş deneyimlerden öğrendiği bu “koruyucu mekanizma” sayesinde bizi potansiyel acılardan uzak tutmaya çalışır.
Bu davranışları yargılamadan fark etmek çok önemlidir. Kendimizi sabote eden yanımızı gördüğümüzde ve bu davranışın arkasındaki nedeni anladığımızda, o korkan yanımızı sakinleştirebiliriz. Yani artık bu ses, otomatik bir engel değil; ona nasıl yardımcı olabileceğimizi keşfedebileceğimiz bir rehber haline gelir. Bu farkındalık, içsel kontrol ve güveni artırır, kendimizi sabote eden davranışları yargılamadan dönüştürmemizi kolaylaştırır.
Ve ancak o zaman, kendi yolumuzdaki taşları birer birer kenara çekmeye başlarız.
Anahtar kelimeler: kendini sabote etmek, kendini sabotaj, öz-sabotaj, psikolojik kalıplar, kendini engellemek, başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilik, kontrol ihtiyacı, kendini koruma mekanizması, farkındalık
