Akarsu Kelimesinin Etimolojisi: Bileşik Yapı ve Doğa Kavramı

Köken Analizi

Akarsu, iki Türkçe unsurdan oluşur:

ak- + su

Ak- fiili Orhon Yazıtları’nda geçer:

“Yaşıl ırmak akmış.”

“Su” kelimesi Proto-Türkçe “sub” biçimindedir. Orhon Yazıtları’nda “sub” olarak yazılır. Zamanla son ünsüz düşer ve “su” olur.

Fonetik Değişim

Sub → su dönüşümünde /b/ ünsüzü düşer. Bu düşme Oğuz lehçesinde tipiktir.

Bileşik yapı zamanla tek kelime hâline gelir.

Anlam Katmanı

Başlangıçta “akan su” ifadesi sıfat tamlamasıdır. Sonra birleşik isim olur.

Osmanlı coğrafya metinlerinde “akarsu ve göller” ifadesi görülür. Modern Türkçede hidrografik terim olarak kullanılır.

Kelime, fiil + isim birleşmesiyle teknik kavram üretimine örnektir.

Kaynaklar

• Clauson, s. 778 (“sub”)

• Erdal

• Doerfer