Edip Cansever Yerçekimli Karanfil Tahlili ve İncelemesi: İkinci Yeni’nin Dönüm Noktası ve Varoluş Arayışı

Edip Cansever’in 1957 tarihli kitabı Yerçekimli Karanfil Türk şiirinde İkinci Yeni akımının en güçlü örneklerinden biridir. Eser bireyin yalnızlığını, aşkı ve modern hayatın yabancılaşmasını imge dolu bir dille anlatır. Şiir meraklıları ve araştırmacılar için bu kitap hem ilk okunuşta çarpıcı hem de her seferinde yeni katmanlar açar. Günlük nesneler şiire girer. Okur doğrudan şairin iç dünyasına konuk olur.

Edip Cansever Kimdir?

Edip Cansever 8 Ağustos 1928’de İstanbul Beyazıt’ta doğdu. İstanbul Erkek Lisesi’ni bitirdi. Yüksek Ticaret Okulu’nu yarım bıraktı. Babasının Kapalıçarşı’daki antika dükkanında çalıştı. 1976’ya kadar antikacılık yaptı. Turgut Uyar ve Cemal Süreya ile birlikte İkinci Yeni’nin öncü şairi oldu. İlk kitabı İkindi Üstü (1947) Garip etkisindeydi. Dirlik Düzenlik (1954) ile yeni bir yol denedi. Yerçekimli Karanfil ile kendi sesini tam buldu. 1958 Yeditepe Şiir Armağanı’nı kazandı. 28 Mayıs 1986’da İstanbul’da vefat etti. Aşiyan Mezarlığı’nda yatar.

Yerçekimli Karanfil’in Yapısı

Kitap 1957’de yayımlandı. Şairin üçüncü şiir kitabıdır. Garip şiirinden uzaklaşır. İkinci Yeni çizgisine geçer. Şiirler kısa, çağrışım yüklüdür. Konuşma diliyle imgeyi birleştirir. Her şiir bir anı yakalar. Birey nesnelerle konuşur. Zaman akar, durur. Okur şiirin içinde dolaşır. Kitap toplamda yirmi kadar şiir barındırır. Hepsi birbirini tamamlar.

Temalar ve Şiir Anlayışı

Eser varoluşçu bir bakış taşır. Yalnızlık, yabancılaşma ve sonsuz arayış ana temadır. Aşk paylaşılır, elden ele geçer. Modern hayat insanı küçültür. Karanfil gibi kırılgan imgeler bolca kullanılır. Rakı, ağaç, midenin küçülmesi gibi somut detaylar şiiri somutlaştırır. Dil kapalı ama anlaşılır. Şair nesneyi şiirin merkezine koyar. Bu anlayış sonraki kitaplarını da belirler. Cansever burada kendi poetikasını kurar. Şiir dramatik bir tiyatro gibi akar.

Kitaptan Örnek Kesitler

Kitabın başlık şiiri en bilinenidir. İşte o ünlü bölüm:

“Biliyor musun? az az yaşıyorsun içimde Oysaki seninle güzel olmak var Örneğin rakı içiyoruz, içimize bir karanfil düşüyor gibi Bir ağaç işliyor tıkır tıkır yanımızda Midemdi aklımdı şu kadarcık kalıyor.

Sen o karanfile eğilimlisin, alıp sana veriyorum işte Sen de bir başkasına veriyorsun daha güzel O başkası yok mu bir yanındakine veriyor Derken karanfil elden ele.

Görüyorsun ya bir sevdayı büyütüyoruz seninle Sana değiniyorum, sana ısınıyorum, bu o değil Bak nasıl, beyaza keser gibisine yedi renk Birleşiyoruz sessizce.”

Bu dizeler aşkı, paylaşımı ve varoluşu tek bir imgeyle özetler. Başka bir şiirden kısa bir kesit: “Biliyorsunuz ya bir ağrısı vardır gitmenin / Nereye, ama nereye olursa gitmenin / Hüzünle karışık bir ağrısı…”

Yerçekimli Karanfil 400-500 kelimelik bu özgün tahlille şiir severlere rehber olur. Kitabı okuduktan sonra tekrar dönersiniz. İkinci Yeni şiirini anlamak isteyenler için vazgeçilmez bir klasiktir.

Akademik Kaynaklar ve Referanslar

• Cansever, Edip. Yerçekimli Karanfil. Yapı Kredi Yayınları, yeni baskılar.
• Gönül, G. E. “Sevgi, Aşk, Rakı ve Diğerleri: ‘Yerçekimli Karanfil’ Çözümlemesinden Varoluş Sözlüğüne”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2018.
• YKY resmi sitesi ve Vikipedi biyografi bilgileri.
• Orhanoğlu, Hayrettin. “Sanat Eserinde İmgecilik ve Edip Cansever’in Şiirinde Gerçeküstü İmgeler” (doktora tezi, 2010).