Klinik Psk. Süveyda Burçak Eris
Hayat her zaman net ilerlemez. Bazen önümüzdeki yol aydınlıktır, bazen ise sisli. Ne kadar çabalarsak çabalayalım, bazı dönemlerde geleceğe dair net bir resim çizmek mümkün olmaz. Bir tanı anı, bir bekleyiş süreci, bir kayıp ya da uzun süren bir belirsizlik… Bu anlarda birçok kişi aynı soruyla baş başa kalır: “Bilmiyorken nasıl devam edebilirim?”
Belirsizlik Neden Bu Kadar Zorlayıcıdır?
İnsan zihni öngörülebilirliği sever. Ne olacağını bilmek, kontrol hissi yaratır ve bu da güven duygusunu besler. Belirsizlik ise bu güveni sarsar. Zihin, boşlukları çoğu zaman en kötü senaryolarla doldurur. Bu nedenle belirsiz dönemlerde kaygı artar, beden alarm hâline geçer ve kişi sürekli tetikte hissedebilir.
Ancak burada gözden kaçan önemli bir nokta vardır: Belirsizlik her zaman tehlike anlamına gelmez. Çoğu zaman yalnızca ‘henüz bilinmeyen’ demektir. Yine de zihnimiz, bilmemeyi tehdit olarak algılamaya meyillidir.
Belirsizlik İçindeyken Yaşamak Ne Anlama Gelir?
Belirsizlikle yaşarken, umutlu olmak zorunda olmak değildir insan. Sürekli güçlü hissetmek ya da pozitif düşünmek zorunda da da değildir. Belirsizlikle yaşamak, cevabı olmayan sorularla birlikte var olabilmeyi öğrenmektir.
Bazı insanlar için bu, tedavinin nasıl sonuçlanacağını bilmeden güne uyanmak, bazıları için bir ilişkinin nereye evrileceğini kestirememek, bazıları için belki de hayatının dönüm noktası olacak bir işten, sınavdan haber beklemek, bazıları içinse hayatın bir daha eskisi gibi olup olmayacağını sorgulamaktır. Ortak nokta şudur: Gelecek net değildir ama hayat hâlâ devam ediyordur.
Kontrol Edemediklerimizle İlişkimizi Yeniden Kurmak
Belirsiz dönemlerde insanı en çok zorlayan şeylerden biri, kontrol ihtiyacının giderilememesidir. Ne kadar düşünürsek düşünelim, bazı süreçler bizim müdahalemizin dışında ilerler. Bu noktada yapılabilecek en sağlıklı şey, kontrol edemediklerimizi inkâr etmek yerine onları fark etmektir.
Bu bir vazgeçiş değil; gerçekçi bir kabuldür. Kontrolü tamamen bırakmak değil, kontrol edemeyeceklerimizi zorlamamayı öğrenmektir. Bu fark, kişinin yükünü hafifletir.
Küçük Anlara Tutunmanın Gücü
Belirsizlik içinde yaşarken hayat genellikle ‘uzun vadeli planlar’ üzerinden değil, küçük anlar üzerinden taşınır. Bir kahve içmek, kısa bir yürüyüş, tanıdık bir ses, bedeni rahatlatan bir rutin… Bunlar büyük çözümler değildir ama sinir sistemine ‘şu an güvendeyim’ mesajı verir.
Araştırmalar da gösteriyor ki, belirsizlik dönemlerinde mikro düzenler oluşturmak kişinin psikolojik dayanıklılığını artırır. Günün küçük ama tanıdık parçaları, zihnin dağılmasını bir miktar dengeler.
Belirsizlikle Baş Etmenin Psikolojik Dayanıklılıkla İlişkisi
Psikolojik dayanıklılık, her koşulda güçlü olmak değildir. Düşebilmek, zorlanabilmek ama yine de devam edebilme kapasitesidir. Belirsizlikle baş edebilen kişiler, genellikle şu becerileri geliştirir:
- Her sorunun hemen cevabı olmayabileceğini kabul etmek
- Duygularını bastırmak yerine fark etmek
- Bugüne odaklanabilmek
- Yardım istemeyi zayıflık olarak görmemek
Bu beceriler doğuştan gelmez; deneyimle ve farkındalıkla gelişir.
Devam Edebilmek Bazen Yeterlidir
Belirsiz dönemlerde yaşama devam etmek; bazen sadece güne uyanmak, günü bitirebilmek ve ertesi güne geçebilmek yeterlidir.
Toplum çoğu zaman “güçlü olmayı” yüceltir. Oysa bazı dönemlerde asıl güç, dağılmadan durabilmektir. Cevapları olmayan bir hayatta, sorularla birlikte kalabilmektir.
Belirsizlik, hayatın aksayan bir tarafı değil, onun doğal bir parçasıdır. Asıl mesele belirsizliği ortadan kaldırmak değil, onunla birlikte yaşamayı öğrenmektir.
Hayatın belirsiz dönemlerinde yaşama devam edebilmek, insan olmanın en olağan hâllerinden biridir. Çoğu zaman, bu devam edebilme hali başlı başına bir iyileşme biçimidir.
