Cenap Şahabettin
Servet-i Fünûn şiirinin estetik inceliğini temsil eden Cenap Şahabettin, sembolist duyarlığı Türk şiirine taşıdı. 1870’te Manastır’da doğdu. Tıp eğitimi aldı; Fransa’da bulundu. Fransız sembolistlerinden, özellikle Verlaine ve Mallarmé’den etkilendi. Şiirinde musiki, renk ve imge ön plana çıktı. Dilini bilinçli biçimde ağırlaştırdı; şiiri bir sanat nesnesi olarak gördü.
“Elhan-ı Şita”
Bir beyaz lerze, bir dumanlı uçuş;
Eşini gaib eyleyen bir kuş gibi kar
Geçen eyyâm-ı nevbahârı arar…
Ey kulûbün sürûd-i şeydâsı,
Ey kebûterlerin neşîdeleri,
O bahârın bu işte ferdâsı:
Kapladı bir derin sükûta yeri karlar
Ki hamûşâne dem-be-dem ağlar!
Ey uçarken düşüp ölen kelebek,
Bir beyâz rîşe-i cenâh-ı melek gibi kar
Seni solgun hadîkalarda arar;
Sen açarken çiçekler üstünde
Ufacık bir çiçekli yelpâze,
Nâ’şın üstünde şimdi ey mürde
Başladı parça parça pervâze karlar
Ki semâdan düşer düşer ağlar!
Uçtunuz gittiniz siz ey kuşlar;
Küçücük, ser-sefîd baykuşlar gibi kar
Sizi dallarda, lânelerde arar.
Gittiniz, gittiniz siz ey mürgân,
Şimdi boş kaldı serteser yuvalar;
Yuvalarda -yetîm-i bî-efgan! –
Son kalan mâi tüyleri kovalar karlar
Ki havâda uçar uçar ağlar!
Destinde ey semâ-yı şitâ tûde tûdedir
Berg-i semen, cenâh-ı kebûter, sehâb-ı ter…
Dök ey semâ -revân-ı tabiat gunûdedir-
Hâk-i siyâhın üstüne sâfî şükûfeler!
Her şâhsâr şimdi -ne yaprak, ne bir çiçek! –
Bir tûde-i zılâl ü siyeh-reng ü nâ-ümîd…
Ey dest-i âsmân-ı şitâ, durma, durma, çek.
Her şâhsârın üstüne bir sütre-i sefîd!
Göklerden emeller gibi rîzân oluyor kar,
Her sûda hayâlim gibi pûyân oluyor kar.
Bir bâd-ı hamûşun per-i sâfında uyuklar
Tarzında durur bir aralık sonra uçarlar.
Soldan sağa, sağdan sola lerzân ü girîzan,
Gâh uçmada tüyler gibi, gâh olmada rîzân,
Karlar.. bütün elhânı mezâmir-i sükûtun,
Karlar.. bütün ezhârı riyâz-ı melekûtun…
Dök hâk-i siyâh üstüne, ey dest-i semâ dök,
Ey dest-i semâ, dest-i kerem, dest-i şitâ dök:
Ezhâr-ı bahârın yerine berf-i sefîdi;
Elhân-ı tuyûrun yerine samt-ı ümîdi! …
Cenap, bu şiirde kar manzarasını sembolik bir atmosfer içinde sunar. “Elhan-ı Şita” (Kış Nağmeleri), tabiat ile ruh hâlini birleştirir.
Şiirin Hikâyesi
“Elhan-ı Şita”, Servet-i Fünûn estetiğinin doruk örneklerinden biridir. Cenap, İstanbul’da kış manzarasından ilham aldı. Fakat şiir yalnızca betimleme değildir; geçmiş baharın hatırası ile şimdiki zamanın soğukluğu arasında duygusal bir karşıtlık kurar.
Kısa Tahlil
Şiir aruz vezniyle yazılmıştır. Musiki unsuru belirgindir. “Beyaz lerze” tamlaması görsel ve işitsel çağrışım yaratır. Kar, hem doğa olayı hem de hüzün sembolüdür. Şair, sembolist teknikle dış dünyayı iç dünyanın aynasına dönüştürür. Sözcük seçimi bilinçli biçimde estetiktir.
Edebiyat Tarihindeki Etkisi
Cenap Şahabettin, Servet-i Fünûn şiirinde imge yoğunluğunu artırdı. Şiiri resim ve müzikle ilişkilendirdi. Tevfik Fikret ile birlikte Batı estetiğini yerleştirdi. Cumhuriyet döneminde dil anlayışı eleştirilse de, şiirde estetik bilincin güçlenmesine katkı sağladı.
Kısa Biyografi
1870 Manastır doğumlu şair, hekimlik yaptı ve çeşitli görevlerde bulundu. Şiir, makale ve gezi yazıları kaleme aldı. 1934’te İstanbul’da vefat etti.
Kaynaklar:
Cenap Şahabettin, Elhan-ı Şita
Mehmet Kaplan, Servet-i Fünûn Şiiri
