“Kültürel yozlaşma” ifadesi, çoğu zaman bir şikâyet cümlesi olarak dolaşır: Eskisi gibi değiliz, değerler kayboluyor, her şey sığlaşıyor… Ancak bu tartışmayı yalnızca nostaljik bir yakınma biçiminde ele almak, asıl meseleyi gözden kaçırmamıza yol açır. Yozlaşma, tek başına bir düşüş anlatısı değildir; aynı zamanda kültürün nasıl üretildiğini, kim tarafından belirlendiğini ve hangi hızda tüketildiğini sorgulatan bir işarettir.
Bugün kültür, giderek daha fazla dolaşıma giren, daha hızlı tüketilen ve daha kolay unutulan bir şeye dönüşüyor. Bu durum, yalnızca içeriklerin “kalitesizleşmesi”yle açıklanamaz. Asıl değişim, anlamla kurduğumuz ilişkinin dönüşmesidir. Bir romanın, bir şarkının ya da bir serginin değeri artık ne söylediğiyle değil, ne kadar paylaşıldığıyla ölçülüyor. Bu da sanatı düşünsel bir deneyim olmaktan çıkarıp bir görsel ve duygusal refleks alanına sıkıştırıyor.
Kültürel yozlaşma tartışmalarının ilginç yanı, çoğu zaman ikili bir dil üretmesidir: Bir yanda “yüksek kültür”, diğer yanda “popüler olan”. Oysa bu ayrım, bugünün karmaşık kültürel yapısını açıklamakta yetersiz kalır. Sorun, popülerliğin kendisi değil; popülerliğin tek ölçüt hâline gelmesidir. Her şeyin aynı anda, aynı formatta, aynı hızda dolaşıma girmesi, farklılıkları törpüler. Kültür, çoğul bir alan olmaktan çıkar; tek tip beğeniye uyarlanmış bir vitrine dönüşür.
Sanatın bu süreçteki rolü kritiktir. Çünkü sanat, yalnızca estetik üretmez; düşünme biçimleri de üretir. Eğer sanat, sadece onaylananı ve talep edileni yeniden üretirse, kültürel alan eleştirel gücünü yitirir. Yozlaşma, tam da bu noktada başlar: Sorgulayan değil, uyum sağlayan; rahatsız eden değil, yatıştıran işler çoğaldığında.
Bu mesele neden önemlidir? Çünkü kültür, toplumun kendini tanıma biçimidir. Bir toplum, neye güldüğünden neye ağladığına, neyi “iyi” saydığından neyi “çirkin” bulduğuna kadar her şeyi kültür yoluyla ifade eder. Eğer bu alan yüzeyselleşirse, bireylerin dünyayla kurduğu bağ da yüzeyselleşir. Karmaşık sorunlar basit duygulara indirgenir; çelişkiler yerini sloganlara bırakır.
Kültürel yozlaşma, çoğu zaman dışsal bir tehdit gibi anlatılır: Sosyal medya, algoritmalar, küresel piyasa… Oysa bu süreçler, yalnızca araçtır. Asıl mesele, bu araçlarla nasıl bir ilişki kurduğumuzdur. Sanat, bu noktada bir turnusol kâğıdı gibidir: Ya bu hızın ve yüzeyselliğin estetiğini üretecek ya da onun dışına çıkmanın yollarını arayacaktır.
Yozlaşmayı konuşmak, bir çöküşe ağıt yakmak değil; kültürün hangi yönde evrildiğini anlamaya çalışmaktır. Bu da bizi şu soruya getirir: Kültürü yalnızca tüketilen bir şey olarak mı görüyoruz, yoksa düşünsel bir alan olarak mı? Bu soruya verilen cevap, geleceğin sanatını da belirleyecek.
