Bilge Nine Masalı: Türk Halk Anlatılarında Bilgeliğin Sesi

Türk anonim halk edebiyatında yaşlı bilge karakterler önemli bir yer tutar. Masallarda sıkça görülen bilge nine figürü, hayat tecrübesini, sezgiyi ve doğru yolu gösteren öğütleri temsil eder. Anadolu’da anlatılan Bilge Nine masalı, gençlerin aceleci davranışları ile yaşlıların birikmiş deneyimi arasındaki farkı anlatan öğretici bir halk hikâyesidir.

Köyün Bilge Ninesi

Bir zamanlar dağların eteğinde kurulmuş küçük bir köy bulunur. Bu köyde yaşayan yaşlı bir kadın vardır. Köylüler ona Bilge Nine diye seslenir. Çünkü yıllar boyunca pek çok olay görmüş, nice zorluk yaşamış ve her soruna akıllıca çözümler bulmuştur.

Köy halkı önemli bir meseleyle karşılaştığında onun kapısını çalar. Bilge Nine kimseyi geri çevirmez. Uzun uzun dinler, sonra kısa ama anlamlı sözlerle öğüt verir.

Bir gün köyde iki genç arasında büyük bir tartışma çıkar. İkisi de haklı olduğunu düşünür ve birbirine kızgınlıkla bağırır. Tartışma büyüyünce köyün yaşlıları onları Bilge Nine’nin yanına götürür.

Bilgenin Sınavı

Bilge Nine gençleri dikkatle dinler. Hiç acele etmez. Bir süre sessiz kalır ve ardından iki gence bir görev verir. Her birine küçük bir torba verir ve şöyle der:

“Bu torbaları köyün çevresindeki tepeye götürün. Orada açın ve içindekileri yere saçın. Sonra geri dönün.”

Gençler merak içinde tepeye çıkar. Torbaları açtıklarında içlerinden küçük kuş tüyleri döküldüğünü görürler. Tüyleri rüzgâra bırakıp köye dönerler.

Bilge Nine bu kez ikinci görevi verir:
“Şimdi gidin ve saçtığınız bütün tüyleri yeniden torbaya doldurun.”

Gençler şaşırır. Çünkü rüzgâr tüyleri çoktan etrafa dağıtmıştır. Ne kadar uğraşsalar da hepsini toplamak mümkün olmaz.

Masalın Öğrettiği Hakikat

Gençler geri döndüğünde Bilge Nine gülümseyerek şöyle der:

“Öfkeyle söylenen sözler de bu tüyler gibidir. Bir kez ağızdan çıkınca rüzgâr gibi yayılır. Sonra ne kadar isteseniz de geri toplayamazsınız.”

Bu sözler iki gencin tartışmasını sona erdirir. İkisi de yaptıkları hatayı anlar ve birbirlerinden özür diler.

Bilge Nine masalı Anadolu’da sözün gücünü ve düşünmeden konuşmanın sonuçlarını anlatan bir hikâye olarak anlatılmaya devam eder. Bu masal, özellikle yaşlıların bilgeliğinin toplum için ne kadar değerli olduğunu vurgular. Çünkü yılların getirdiği deneyim, çoğu zaman gençliğin aceleciliğini dengeler.

Kaynakça

Pertev Naili Boratav – Zaman Zaman İçinde Türk Masalları
Saim Sakaoğlu – Türk Masalları
Metin And – Türk Halk Bilimi