“Arzu” sözcüğü, Türkçeye Arapçadan değil, Farsçadan geçmiş bir kelimedir ve bu yönüyle Osmanlı Türkçesinin çok katmanlı dil dünyasını yansıtır. Kelimenin kökü Farsçada “ārzū” biçimindedir. Bu sözcük, “istek, dilek, gönülden geçen şey” anlamlarını taşır. Farsça metinlerde arzu, yalnızca ulaşılmak istenen bir nesneyi değil, insanın iç dünyasında beliren ve bazen dile bile getirilemeyen bir yönelimi ifade eder. Yani kelime, başlangıcından itibaren dış dünyadan çok iç dünyaya ait bir hareketi adlandırır.
Farsça “ārzū”, anlam bakımından sert ya da buyurgan bir isteme işaret etmez. Daha çok içten gelen, kişiyi sessizce yönlendiren bir istek hâlidir. Bu özellik, kelimenin Türkçeye geçtiğinde de korunmuştur. Osmanlı döneminde “arzu”, resmi ya da kaba bir talep anlamında kullanılmaz; bunun yerine gönül işi olan, incelikli istekleri anlatır. Bu nedenle kelime, özellikle şiirde ve tasavvufi metinlerde geniş bir kullanım alanı bulur. Âşık olunan kişiye duyulan özlem de arzu olarak adlandırılır; hakikate ulaşma isteği de.
Osmanlı Türkçesinde arzu, çoğu zaman akıl ile tutku arasında bir yerde konumlanır. Ne tamamen denetimsiz bir istek ne de basit bir ihtiyaçtır. Bu ara konum, kelimenin anlam zenginliğini artırır. Arzu, insanın içindeki yönelimi temsil eder; fakat bu yönelim her zaman gerçekleşmez. Böylece kelime, içinde bir eksiklik ve mesafe duygusu taşır. Arzulanan şey ile mevcut durum arasındaki boşluk, sözcüğün duygusal yükünü belirler.
Zamanla arzu kelimesi, gündelik dile daha fazla karışmış ve anlam alanı genişlemiştir. Modern Türkçede arzu, hem somut hem soyut istekler için kullanılabilir. Bir nesneyi istemek de arzu sayılır, bir hâli ya da duyguyu yaşamak da. Ancak kelimenin taşıdığı incelik tamamen kaybolmamıştır. Arzu, hâlâ “istemek” fiilinden daha yumuşak, daha içsel bir anlam barındırır. Buyruk vermez, talep etmez; daha çok yönelir.
Bugünkü kullanımda arzu, psikolojik ve duygusal bağlamlarda sıkça yer alır. İnsan davranışlarını şekillendiren derin motivasyonlardan biri olarak görülür. Buna rağmen kelime, kökenindeki şiirselliği tamamen yitirmemiştir. Arzu, hâlâ biraz belirsiz, biraz ulaşılamaz ve bu yüzden canlıdır. Sözcüğün tarih boyunca geçirdiği macera, insanın iç dünyasının da sabit olmadığını gösterir. Arzu değişir, biçimlenir; fakat varlığını sürdürür. Kelimenin gücü, tam da bu süreklilikten gelir.
