Yazar Semra ÇAVUŞOĞLU
İlber Ortaylı Kimdir?
İlber Ortaylı, 21 Mayıs 1947 tarihinde Avusturya Bregenz’de bir göçmen kampında Kırım Tatarı bir ailenin çocuğu olarak doğmuştur.
Annesi Şefika Hanım, babası Kemal Ortaylı’dır. 1949 yılında 2 yaşındayken ailesiyle birlikte İstanbul’a taşındılar. Sonra taşındıkları Ankara’da Etlik İlkokulunda okudu. Almanca öğrenmesi için kaydettirildiği İstanbul Avusturya Lisesinde hazırlık ve ortaokul birinci sınıfı okuduktan sonra Ankara Atatürk Lisesine geçti. Atatürk Lisesinden 1965 yılında mezun oldu. Annesi, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Rus Dili ve Edebiyatı Bölümünde görev alan İlber Ortaylı, Rusçayı, Rusya tarihini ve edebiyatını annesinden öğrendi.
Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi (1969) ile Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümünü bitirdi. Viyana Üniversitesi Slavistik ve Orientalistik Bölümünde öğrenim gördü. Chicago Üniversitesi’nde master çalışmasını Prof. Halil İnalcık ile yaptı. “Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler” adlı tezi ile 1974 yılında doktor, “Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu” adlı çalışmasıyla 1979 yılında doçent oldu. 1982 yılında devletin akademik politikalarına tepki olarak görevinden istifa etti.
Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova’da misafir profesör olarak ders verdi. Roma, Sofya, Cambridge, Oxford ve Tunus üniversitelerinde seminerler ve konferanslar verdi. Yerli ve yabancı bilimsel dergilerde Osmanlı tarihinin 16. ve 19. yüzyılı ve Rusya tarihiye ilgili makaleler yayımladı. 1989’da Türkiye’ye dönerek profesör oldu.
1989-2002 yılları arasında Siyasal Bilgiler Fakültesinde İdare Tarihi Bilim Dalı Başkanı olarak görev yapmış, 2002 yılında Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Tarihi anabilim dalı başkanı olmuştur. İki yıl sonra da Bilkent Üniversitesi’ne konuk öğretim üyesi olarak görev yaptı. Galatasaray Üniversitesi Senato üyesidir. Ayrıca İlke Eğitim ve Sağlık Vakfı Kapadokya Meslek Yüksekokulu Mütevelli Heyeti üyesidir.
2004 yılında TRT 2’de başlayıp TRT Türk’te hafta sonları yayınlanan “İlber Ortaylı ile” adlı belgeseli sundu. 2009 Yılında NTV’de “İlber Ortaylı ile Tarih Dersleri” adlı bir program yaptı. 2011 yılında Bloomberg HT kanalında da “İlber Ortaylı ile Zaman Kaybolmaz” adlı bir program yaptı. Topkapı Sarayı Müzesi’nin 2005-2012 yılları arasında başkanlığını yaptı. 2012 yılında yaş haddinden emekli oldu. Milli Saraylar Bilim Kurulu Başkanı’dır. İlber Ortaylı, Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi Başkan yardımcısı ve Avrupa İran Tetkikleri Cemiyeti üyesidir. İlber Ortaylı; Türkçe, ileri seviyede Almanca, Fransızca, İngilizce, İtalyanca ve Rusça; orta seviyede Kırım Tatarca, Slovakça, Romence, Sırpça, Hırvatça, Boşnakça, Arapça, Farsça, Latince, İbranice, Antik Yunanca ve Yunanca bilmektedir. İlber Ortaylı, Topkapı Sarayı Müzesi Müdürlüğü (2005-2012) yaptığı dönemde, saray bünyesinde unutulmaya yüz tutmuş bir geleneği canlandırarak Ramazan aylarında ve her cuma, sarayın eski hizmetlileri (ağalar ve cariyeler) adına hayır amacıyla Kur’an-ı Kerim okunmasını ve okutulmasını sağlamıştır. Bu uygulama ile ilgili detaylar şöyledir:
Amaç: Ortaylı, sarayın asıl sahiplerinin padişahlar kadar, orada hizmet eden unutulmuş insanlar olduğunu vurgulamak için bu geleneği başlatmıştır.
İçerik: Kur’an tilavetlerinin yanı sıra, hayır duaları yapılmış ve bizzat Ortaylı’nın yönlendirmesiyle hatimler indirilmiştir.
Kutsal Emanetler: Topkapı Sarayı’nda Yavuz Sultan Selim döneminden beri süregelen Kutsal Emanetler bölümünde Kur’an okunması geleneği, İlber Ortaylı’nın müdürlüğü döneminde de hassasiyetle korunmuştur.
5 Kasım 2012 ve 11 Mart 2013 tarihleri arasında gazeteci-yazar Mehmet Barlas ile beraber “Her Zaman” isimli bir tarih programı yaptı.
1981 yılında Mersin eski Senatörü Dr. Talip Özdolay’ın kızı Ayşe Özdolay ile evlendi ve bu evlilikten Tuna adında bir kızı oldu. Daha sonra 1999 yılında eşinden boşandı.
Ortaylı, bilgisayar ve İnternet kullanmayı sevmemektedir. Herhangi bir sosyal medya sitesinde adına açılmış hesapların hiçbiri kendisinin değildir.[13] İlber Ortaylı’nın ayrıca çocukluğundan beri büyük bir tutku ve özenle biriktirdiği minyatür otomobillerden oluşan büyük bir koleksiyonu vardır.
Ortaylı, 13 Mart 2026 yılında (78 yıl yaş), Koç Üniversitesi Hastanesi, İstanbul’da vefat etti. Duayen isim, Fatih Camii Haziresi’ne defnedildi.
Ödülleri :
2001 – Aydın Doğan Ödülü’ne layık görüldü.
2006 – “Avrupa ile Akdeniz arasında Lazio” ödülü.
2007 – Puşkin Ödülü, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından.
Eserleri:
Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu (1980)
Tanzimat’tan Sonra Mahalli İdareler
Türkiye İdare Tarihi
Gelenekten Geleceğe (1982)
Osmanlı Toplumunda Aile (2000)
Osmanlı Mirası (2002)
Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek (2006) (Arapça, Yunanca, İngilizce ve Sırpçaya çevrildi.)
Son İmparatorluk Osmanlı (2006)
Osmanlı Barışı (2007)
Üç Kıtada Osmanlılar (2007)
Tarihin Sınırlarına Yolculuk (2007)
İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı (2008) (Macarca, Yunanca, Sırpça, Makedonca ve Sırpçaya çevrildi.)
Tarihimiz ve Biz (2008)
Türkiye’nin Yakın Tarihi (2010)
Defterimden Portreler (2011)
Tarihin Gölgesinde (2011)
Yakın Tarihin Gerçekleri (2012)
Cumhuriyetin İlk Yüzyılı (2012)
İlber Ortaylı Seyahatnamesi, Timaş Yayınları (2013)
İmparatorluğun Son Nefesi, Timaş Yayınları (2014)
Eski Dünya Seyahatnamesi, Timaş Yayınları (2014)
Türklerin Tarihi, Orta Asya’nın Bozkırlarından Avrupa’nın Kapılarına, Timaş Yayınları (2015)
Türklerin Tarihi, Anadolu’nun Bozkırlarından Avrupa’nın İçlerine, Timaş Yayınları (Nisan 2016)
İttihat ve Terakki (2016)
Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devletinde Kadı (2016)
Osmanlı’ya Bakmak Osmanlı Çağdaşlaşması (2016)
İstanbul’dan Sayfalar (2016)
