Tabu: Toplumsal Yasakların Kültürel ve Psikolojik İşlevi ve Günümüz Kültür, Sanat ve Felsefi Düşüncedeki Etkileri
Tabu kavramı toplumların temel yasaklarını belirler. Bireyler belirli davranışlardan kaçınır. Bu kaçınış kültürel düzeni korur. Psikolojik korkular tabu’yu pekiştirir. Günümüz dünyasında tabu hâlâ güçlüdür. Kültür, sanat ve felsefe bu kavramı sürekli sorgular. Tabu hem birleştirir hem sınırlar.
Tabu Kavramı Nedir?
Tabu kelimesi Polinezya kökenlidir. Kutsal ile tehlikeliyi ayırır. Antropologlar tabu’yu sosyal kontrol mekanizması olarak tanımlar. Toplum üyeleri tabu ihlalinden çekinir. Bu çekinme kolektif kimliği güçlendirir. Tabu düzeni korurken aynı zamanda baskı yaratır.
Tabunun Psikolojik ve Kültürel İşlevi
Freud tabu’yu bilinçdışı arzularla açıklar. Bireyler iç çatışmalarını bastırır. Mary Douglas tabu’yu kir ve saflık ayrımı üzerinden inceler. Tabu toplumda sınırları netleştirir. Felsefeciler tabu’nun etik yükünü tartışır. Bu tartışmalar yeni eleştiri yolları açar. Tabu hem koruma hem özgürlük sorunu üretir.
Sanatçılar tabu’yu doğrudan kırar. Performans sanatçıları bedenlerini sınırlar içinde sergiler. İzleyiciler rahatsız olur ve düşünür. Eserler toplumsal normları açıkça sorgular. Kültür alanı tabu’yu görünür kılar. Sanat özgürleşme alanı sunar. Tabu burada direniş aracı haline gelir.
Sosyal medya yeni tabuları doğurur. İptal kültürü bireyleri hızla dışlar. Toplum hassas konuları sessizleştirir. Felsefe bu dijital dinamikleri eleştirir. Sanatçılar sosyal medya tabu’larını eserlerinde işler. Kültür yeni direniş biçimleri üretir. Tabu dijital çağda hızla evrilir.
Tabu kavramı günümüzde canlılığını korur. Kültür ve sanat tabu’yu hem yansıtır hem dönüştürür. Felsefe sürekli yeni eleştiri üretir. Toplumlar tabu ile dengede kalır. Bireyler ise tabu’yu aşma mücadelesi verir. Bu mücadele ilerlemeyi sağlar.
Kaynakça Freud, Sigmund. Totem und Tabu: Einige Übereinstimmungen im Seelenleben der Wilden und der Neurotiker. 1913. Türkçe çeviri: Totem ve Tabu, Çev. Kaan H. Ökten, Yapı Kredi Yayınları, 2018. Douglas, Mary. Purity and Danger: An Analysis of Concepts of Pollution and Taboo. Routledge, 1966. Bataille, Georges. L’Érotisme. Les Éditions de Minuit, 1957. Türkçe çeviri: Erotizm, Çev. İsmail Yerguz, İthaki Yayınları, 2006. Kristeva, Julia. Powers of Horror: An Essay on Abjection. Columbia University Press, 1982.
